Zmiękczacze są przyrządami hydraulicznymi przeznaczonymi do pozbywania się twardości z uzdatnianej wody. Twardość wody to wynikowa zawartości jonów magnezu oraz wapnia. Są one powodem tworzenia się białawego nalotu - kamienia kotłowego - na bateriach oraz produktach AGD. Kamień jest uciążliwym następstwem dużej twardości wody. Przez jonowy model twardości wody zmiękczacze opierają się na jonowymiennych złożach kationitowych (jony wapnia oraz magnezu mają ładunek dodatni). Przykłady tych złóż to między innymi żywica kationitowa. Są to silnie kwaśne złoża o niskim odczynie pH.

Prócz pozbywania się twardości z wody niektóre ze złóż dobrze radzą sobie również z takimi niepożądanymi środkami jak mangan lub amoniak. Żywotność złóż jonowymiennych jest dość duża i wynosi od 10 do 15 lat. Po tym okresie wymagana jest kompletna wymiana złoża. W czasie używania złoże traci właściwości jonowymienne, toteż co jakiś czas trzeba wykonywać regenerację roztworami soli. Liczba dni pomiędzy regeneracjami jest ustalana indywidualnie oraz ściśle zależy od jakości filtrowanej wody oraz jonowymiennej pojemności aparatu (bezpośrednio uwarunkowanej od ilości żywicy). Dobre zmiękczacze oferują duże wartości natężenia przepływu, obsługiwane są zupełnie automatycznie, a klasa wody po oczyszczeniu spełnia najsurowsze wymogi klientów.